Theo trang web của Cục Vệ sinh An toàn Thực phẩm, từ đầu năm đến nay đã có 69 vụ ngộ độc thực phẩm (NĐTP), 3.895 người nhập viện, 15 người chết. Nguy cơ NĐTP xuất hiện mỗi ngày và gần như trở thành "chuyện nhỏ" khi những người NĐTP chỉ nhập viện trong thời gian ngắn là hết bệnh. Nhưng NĐTP không dừng ở... tiêu chảy, nôn, kiệt sức... mà còn gây ra những căn bệnh tiềm tàng, chờ ngày bộc phát.

Đi tìm thủ phạm

Theo BS Nguyễn Đắc Thọ - Phó giám đốc Trung tâm Y tế dự phòng TP.HCM, thời gian gần đây NĐTP có giảm, nhưng chỉ giảm số người (trước kia có những vụ NĐTP lên đến 500 – 600 người thì nay còn 100 – 200 người) chứ không giảm số vụ. Những nơi xảy ra NĐTP nhiều nhất là bếp ăn tập thể, trường học, hàng rong, quán xá... BS Thọ nhận định: hiện giá mỗi suất ăn cho công nhân quá thấp, đây là một trong các lý do để thực phẩm kém chất lượng có cơ hội "hiện diện" trên khay cơm của người lao động. 

Hãy cảnh giác với thức ăn bán rong

Thực tế, ngay mâm cơm gia đình của những người có thu nhập thấp cũng đầy rẫy nguy cơ. Chị Hà ở Q.9, TP.HCM, thường mua thực phẩm làm sẵn, sau khi bị NĐTP (tiêu chảy, ói phải nhập viện), đã để công tìm hiểu và nói: "Công nhân như mình làm túi bụi cả ngày, mệt phờ nên khi đi chợ thường chọn loại rau củ xắt sẵn, cá thịt ướp sẵn để nấu cho nhanh, tranh thủ nghỉ ngơi. Trong một lần ăn su su, cà rốt bào sẵn ở chợ, tôi đã bị NĐTP. Ai đã từng bị NĐTP mới biết. Đầu óc tỉnh táo nhưng tay chân bủn rủn, bụng đau, buồn nôn liên tục, đi vệ sinh phải có người dìu. Sau lần đó, tôi để ý thấy những món làm sẵn thường là hàng tồn từ ngày trước, được "trang điểm" bằng cách gọt bỏ chỗ hư, xắt nhỏ, nếu là thịt cá thì ướp hàn the...

BS Trần Văn Ký – Hội Khoa học kỹ thuật an toàn thực phẩm VN, đưa ra "danh sách đen" một số thực phẩm có thể gây ngộ độc: kem, nước đá, thịt nguội, đồ ăn bốc bằng... tay, các món ăn làm sẵn không che đậy, các món gỏi trong các bữa tiệc (nấu với số lượng lớn, chuẩn bị trong thời gian dài, bảo quản sơ sài... là điều kiện tốt để vi sinh phát triển). Các loại thực phẩm trên là thủ phạm gây bệnh cho hàng ngàn người mỗi năm. Có thể kể đến các loại vi khuẩn như: Staphylococcus aureus, có trong các món ăn làm bằng tay (do không rửa tay), Clostridium Perfringens thường có mặt trong các món được hâm đi hâm lại.

Bên cạnh đó, còn các nguyên nhân gây NĐTP khác như: bản thân thực phẩm mang độc tố (cá độc, nấm độc, cá nóc, thịt cóc, rượu giả, khoai tây mọc mầm, sắn độc, đậu phộng mốc, khoai mì). Ngoài ra, còn có một số thực phẩm nhiễm các chất hóa học: kim loại nặng, thuốc bảo vệ thực vật, các loại thuốc thú y (thuốc kích thích tăng trưởng, các loại kháng sinh), các loại hóa chất bảo quản thực phẩm, phẩm màu độc, chất phóng xạ...

Chị Thúy, nhà ở đường Tôn Thất Thuyết, Q.4 đã từng bị NĐTP, tâm sự: "Tôi thực sự không yên tâm mỗi khi ra chợ. Nếu căn cứ vào con dấu thú y để mua thịt thì các quầy bán thịt hiện nay thường lọc thịt ra từng phần (cốt lết, nạc, phi-lê...), nên không còn da để kiểm tra dấu. Rau cũng khó mà biết có thuốc trừ sâu hay không... Sẽ còn rất nhiều người tiếp tục là nạn nhân nếu thực phẩm không đảm bảo vệ sinh vẫn được bày bán".

Nguy cơ tiềm ẩn

BS Trần Văn Ký lo lắng: "Mọi người chỉ thấy ngộ độc cấp tính, hết bệnh coi như... khỏe. Thực tế, ngộ độc mãn tính mới đáng ngại...". Khi độc chất không nhiều, cơ thể sẽ không làm "ầm ĩ", bắt phải đi bệnh viện mà âm thầm chịu đựng và tìm cách thải độc tố. Tùy cơ thể của mỗi người mà các chất độc đào thải nhanh hay chậm, nhiều hay ít. Đặc biệt phụ nữ mang thai, cho con bú, người cao tuổi, trẻ em, khả năng thải độc kém nên nguy cơ ngộ độc cao.

BS Nguyễn Xuân Mai – Viện Vệ sinh y tế công cộng – Bộ Y tế, đưa ra ví dụ về nhiễm tetracycline, chloramphenicol ở trẻ em. Các loại thuốc này thường được người chăn nuôi cho gà, heo... uống để phòng bệnh. Khi dùng thực phẩm có những chất này trong thời gian dài sẽ bị vàng răng, yếu tủy xương... Các loại kim loại nặng, thuốc trừ sâu... cơ thể không đào thải được nên tích tụ lại. Đến một ngưỡng nào đó, nó phá vỡ cấu trúc, làm sai lệch sự nhân đôi tế bào – đây là điểm khởi đầu của bệnh ung thư.

Điều đáng ngại là chúng ta thường không nhiễm một loại hóa chất mà nhiều loại cùng lúc. Chẳng hạn như bên cạnh hóa chất còn có nấm mốc có trong các loại ngũ cốc, đậu phộng, bắp... Nấm mốc sinh ra độc tố aflatoxin có thể gây ung thư gan. Chúng "đồng tâm hiệp lực" đẩy nhanh quá trình gây bệnh. Không chỉ ung thư, một số hóa chất còn gây vô sinh, sạn thận... Riêng vi khuẩn Listeria, có thể phát triển ngay cả ở nhiệt độ thấp nên dễ "có mặt" trong các loại thịt ướp lạnh, thịt nguội, patê, chả lụa. Listeria tác hại nhiều nhất cho thai phụ, gây nhiễm trùng và có thể dẫn đến sẩy thai.

Cần có trách nhiệm với bản thân hơn

BS Nguyễn Đắc Thọ hướng dẫn: "Nên lựa chọn thực phẩm tươi, sạch, rõ nguồn gốc, có kiểm dịch thú y, ưu tiên dùng các loại thực phẩm tươi sống hơn là các thực phẩm đã qua chế biến". BS Trần Văn Ký khuyên người tiêu dùng tận dụng "quyền thượng đế" của mình. Đó là khiếu nại, khởi kiện khi NĐTP và người gây ngộ độc phải đền bù thỏa đáng cho người bị NĐTP. Khi "quyền" này đựơc phát huy thì các nhà kinh doanh phải xem lại những gì mình sẽ bỏ vào thực phẩm.

Cần có trách nhiệm với bản thân mình hơn. Khi buộc phải chọn ăn các quán vỉa hè nên tránh các quán gần cống rãnh (cống chứa nhiều lọai vi trùng nguy hiểm dễ dàng dính vào thực phẩm qua các "sứ giả" như: bụi, hơi nước...). Không mua thực phẩm ở những nơi người bán vừa dùng tay lấy tiền của khách vừa bốc thức ăn. Vệ sinh kỹ lưỡng, phơi nắng thớt, dao... Rửa tay trước khi làm món ăn, dùng găng tay y tế để bốc thức ăn chín. Không ăn các loại thực phẩm dễ nhiễm bẩn: kem, nước giải khát, hàng rong, trái cây gọt sẵn... Trong gia đình, khi chế biến thức ăn cần lưu ý dùng ngay khi còn nóng. Nếu sau hai giờ mới ăn thì cần nấu sôi lại từ 5 - 10 phút để tiêu diệt vi khuẩn đã xâm nhập.

Tủ lạnh là một trong những nguyên nhân gây NĐTP. Nhiệt độ lạnh chỉ làm vi khuẩn "ngủ đông" mà thôi, khi gặp điều kiện thuận lợi, chúng sẽ sinh sôi nảy nở rất nhanh. Ví dụ như rã đông thịt mà không dùng hết lại bỏ vào tủ lạnh, thời điểm thịt rã đông và đông lại đã giúp cho vi khuẩn sinh con đàn cháu đống. Trong lần rã đông sau, chúng tiếp tục phát triển và gây bệnh. Do đó, cần chia nhỏ thực phẩm ra nhiều phần, chỉ rã đông đúng phần cần nấu.

NĐTP không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe, tuổi thọ con người mà còn quyết định uy tín, nhãn hiệu của thực phẩm của nước ta trên thị trường quốc tế. Còn ai dám dùng thực phẩm xuất khẩu khi biết nó được sản xuất từ một nước có NĐTP cao, phẩy khuẩn tả hoành hành (theo thống kê của Bộ Y tế, từ đầu năm đến nay có 770 trường hợp dương tính với phẩy khuẩn tả). Do đó, ngăn ngừa NĐTP là nhiệm vụ của người kinh doanh và cả người tiêu dùng.

Theo Phương Nam