Ngửi là một trong năm giác quan được tạo hóa ban tặng cho con người. Ngửi đem lại cho con người một cuộc sống thi vị.

(Ảnh minh họa)

Xuân về mang theo bao hương vị có thể "ngửi thấy được". Mùi của các loài hoa xuân, mùi của mưa xuân, mùi của không khí đón chào năm mới và mùi của hàng trăm món ăn ngày Tết.

Con người cảm nhận về mùi như thế nào?

Mũi là cơ quan chính cảm nhận về mùi. Mũi được chia ra làm hai tầng riêng biệt: tầng dưới (từ lưng cuốn dưới đến sàn mũi) gọi là tầng thở, không khí đi vào mũi qua vùng này để tới phổi. Còn tầng trên (khe giữa, khe trên, cuốn trên, vách ngăn phần cao) là tầng ngửi - khe khứu. Niêm mạc vùng nay màu đỏ gạch, mỏng, ít tuyến, ít mạch máu, ít lông chuyển mang tên là "bớt khứu giác".

Ở đây, các tế bào Sehultz của niêm mạch có nhiệm vụ tiếp thu những kích thích mùi vị và đưa những kích thích đó qua mảng thủng của xương sành về hàng khứu. Những tế bào trung gian của hành khứu chuyển những xung đột thần kinh đó qua củ khứu rồi về các trung tâm khứu giác ở vỏ não. Các trung tâm này có nhiệm vụ phân tích cảm giác mùi nhờ sự phối hợp giữa các phân tử mùi vị, các tuyến chế tiết bằng các tần số rung động riêng, giống như bạn có thể nhận ra người yêu của mình giữa hàng trăm nghìn người xa lạ trong bóng tối nhờ mùi...

Nguyên nhân hay gặp của giảm ngửi hoặc mất ngửi

- Viêm nhiễm do vi khuẩn hoặc virut, dị ứng gây phù nề, thoái hóa hệ thống niêm mạc mũi làm tắc vùng khe khứu tạm thời biểu hiện trên lâm sàng bằng dấu hiệu ngạt tắc mũi. Nếu quá trình viêm kéo dài dẫn đến việc hình thành các khối được gọi là pôlíp mũi. Lúc này, các đầu mút cảm nhận của dây thần kinh khứu giác bị cản trở do đó làm giảm hoặc mất khả năng ngửi.

- Do chấn thương làm tổn thương dây thần kinh khứu giác.

- Do cản trở mà mùi không đến được vùng khứu giác trong trường hợp hẹp hốc mũi do bẩm sinh, biến dạng vách ngăn, chít hẹp hốc mũi sau chấn thương hoặc do viêm nhiễm, viêm mũi phì đại cấp tính hoặc mạn tính kèm theo pôlíp, bịt tắc cửa mũi sau, các khối u lành hoặc ác tính.

- Sự tổn thương của thần kinh khứu giác ngoại biên hoặc trung ương do thoái hóa vùng niêm mạc khứu giác (rối loạn thần kinh cảm giác ngoại biên), do cúm, viêm mũi cấp tính, một số bệnh truyền nhiễm, các yếu tố độc hại có liên quan đến nghề nghiệp như một số hóa chất, hơi độc, bụi bặm, chất ma túy. Những trường hợp khác là do rối loạn của hệ thần kinh như viêm thần kinh khứu giác do độc tố hoặc virut. Ngoài ra, mất ngửi còn do khối u liên quan đến bản thân hệ thần kinh khứu giác hoặc chèn ép vào hệ thần kinh này.

Loạn khứu giác

Biểu hiện này thường gặp ở những bệnh nhân không có tổn thương ở mũi mà vẫn thường xuyên tự cảm thấy mùi thối ở mũi. Trường hợp loạn khứu giác gặp ở những bệnh nhân có bệnh về tinh thần (ảo giác), bệnh vùng não (u não). Những bệnh nhân này phàn nàn rằng họ ngửi thấy chất gì cũng có mùi phân hoặc mùi trứng thối. Tuy nhiên, trước khi chẩn đoán loạn khứu giác do tinh thần, cần kiểm tra các cơ quan của đường hô hấp và tiêu hóa xem có tổn thương nào gây mủ thối không như trĩ mũi, dị vật mũi, viêm xoang mạn tính, viêm xoang hàm do răng, sâu răng, viêm amiđan thể bã đậu, viêm phế quản phổi, giãn phế quản, giãn thực quản.

Hãy đến bác sĩ

Bệnh nhân có những biến đổi về khứu giác cần đến ngay bác sĩ tai mũi họng vì đây cũng là một cấp cứu về khứu giác để điều trị kịp thời khôi phục lại tình trạng khứu giác ban đầu. Nếu những mất ngửi đến sau một tuần do nguyên nhân virut thì việc điều trị thường ít có kết quả.

Việc điều trị tùy theo từng nguyên nhân. Có thể điều trị nội khoa bằng thuốc chống viêm, nâng cao thể trạng, hỗ trợ thần kinh khứu giác. Điều trị ngoại khoa được đặt ra trong những trường hợp bị pôlíp để giải phóng khe khứu...

Phòng bệnh bằng cách giữ vệ sinh mũi họng thật tốt bằng nước muối sinh lý hằng ngày. Điều trị sớm bệnh lý viêm mũi xoang ngay từ khi mới xuất hiện triệu chứng để tránh hình thành pôlíp.

Theo THS. Phạm Bích Đào