Bộ Y tế đã trình Chính phủ dự thảo Nghị định về xác định lại giới tính và Luật chuyển đổi giới đang được "thai nghén". Điều này sẽ mở ra cho những người "giới tính chưa rõ ràng" có cơ hội"tìm lại chính mình" mà vẫn không mất quyền nhân thân.

Chuyển đổi giới tính, mất quyền nhân thân?

Theo thống kê của cơ quan chức năng, ở Việt Nam, tỷ lệ người mắc bệnh giới tính là 1/10.000- 12.000 người, tức là nước ta sẽ có khoảng trên 7.000 người có cấu tạo bất thường hoặc mắc bệnh giới tính không rõ ràng. Nếu pháp luật không công nhận quyền xác định lại giới tính sẽ gây ảnh hưởng không nhỏ tới đời sống của những người không may bị khuyết tật này.

Sống trong một cơ thể không hoàn chỉnh về giới tính, những người "hình mai, hồn trúc" không những phải chịu sự kỳ thị của xã hội mà họ còn luôn phải đau khổ vì "mình không được là mình". Hầu hết những người bị khuyết tật về giới tính đều có chung ước mơ được "tìm lại mình" dù có bị tổn thọ và mất đi nhiều phần sức khỏe sau khi đã chuyển đổi giới tính.

Tuy nhiên khi đã mất rất nhiều tiền để qua Thái Lan "tìm lại mình" thì những người đã chuyển đổi giới tính lại gần như bị mất đi quyền nhân thân, khi mà trong các giấy tờ họ là một người, nhưng sau khi đã chuyển đổi giới tính họ lại là một người mang giới tính và ngoại hình khác so với các giấy tờ trước đây. Chính điều này đã khiến những người đã chuyển đổi giới tính lâm vào cảnh "ta chẳng là ai".

Không thể đăng ký xe, đăng ký lại hộ khẩu, lại không thể sử dụng chứng minh thư cũ nên những người đã chuyển đổi giới tính gặp rất nhiều khó khăn trong cuộc sống.

Hạ Vy, sinh năm 1980 (ở quận Gò Vấp, TP.HCM, đã sang Thái Lan chuyển đổi giới tính được một năm) tâm sự: Sau khi chuyển đổi giới tính, Vy không thể xin được việc làm vì không chứng minh được nhân thân. "Chả ai người ta chịu nhận một người có hình dáng con gái nhưng giấy tờ tùy thân thì là con trai như mình. Mỗi lần gặp chuyện gì đó cần đến chứng minh thư là lại phải giải thích cho người ta hoài", Vy nói.

Hạ Vy khá cởi mở khi tâm sự về nỗi khổ của kẻ mang "hình mai, hồn trúc": Ngay từ nhỏ, dù có cơ thể của một cậu con trai nhưng Hạ Vy lại chỉ thích chơi những trò chơi của con gái, tính tình cũng nhu mì như một bé gái.

Học hết lớp 12, vào đại học được hai năm thì Hạ Vy "thèm trở thành con gái quá không chịu được" nên đã cởi bỏ "lốt con trai" để khoác lên mình những bộ quần áo của con gái. Chính điều này đã làm cho Hạ Vy trở thành một "hiện tượng khác thường" ở trường Đại học Mở bán công, TP.HCM. Không chịu được những ánh mắt ghẻ lạnh và hiếu kỳ của bạn bè, cuối cùng Hạ Vy phải bỏ học giữa chừng.

Để mưu sinh, Hạ Vy chọn nghề ca hát. Khi được hỏi, phải bỏ học giữa chừng, Vy có tiếc không ,Vy tâm sự: Tiếc lắm chứ nhưng dù mình có cố học nốt đi chăng nữa thì chắc gì khi ra trường người ta chịu nhận một người như mình vào làm việc". Nuôi ước mơ được tìm lại chính mình, Hạ Vy tìm mọi cách kiếm tiền và tiết kiệm để sang Thái Lan chuyển đổi giới tính. Phải mất 10.000 USD, Hạ Vy mới thực hiện được ước mơ ấy. Sau khi phải trải qua cuộc đại phẫu thuật, sức khỏe của Hạ Vy kém đi rất nhiều...

Hiện tại, Hạ Vy đã có người yêu. Dù gặp nhiều sóng gió vì bị gia đình phản đối nhưng Hạ Vy vẫn ước ao một ngày mình được làm lại chứng minh thư, được pháp luật công nhận con người mới đã thay đổi của mình để còn làm đám cưới và có giấy đăng ký kết hôn như bao cặp uyên ương khác.

Ca sĩ Cát Tuyền

Giống như Hạ Vy, Thư Kỳ (SN 1989, trú tại quận 8, TP.HCM) sinh ra là một cậu con trai nhưng "tâm hồn" lại là của một cô con gái. Ngay từ nhỏ, Thư Kỳ chỉ muốn trở thành phụ nữ. Được gia đình ủng hộ, Thư Kỳ dự định cuối năm nay sẽ sang Thái Lan để chuyển đổi giới tính thành nữ. "Em biết chuyển đổi giới tính xong người ta chỉ có thể sống thêm được hơn mười năm nhưng em vẫn quyết tâm. Thà sống hơn chục năm đó nhưng mình vui vẻ vì được là chính mình còn hơn sống cả đời, cả kiếp này mình chẳng ra trai cũng không ra gái", Thư Kỳ tâm sự.

Điều khiến Thư Kỳ băn khoăn nhất sau khi chuyển đổi giới tính không phải là chuyện bị tổn thọ mà lại là chuyện sau khi từ nam chuyển đổi giới tính thành nữ rồi thì giấy tờ tùy thân sẽ không thể sử dụng được nữa. "Trước đây giấy đăng ký xe, chứng minh thư hay trong hộ khẩu của em đều là nam nhưng em phẫu thuật chuyển thành nữ rồi thì không biết phải làm sao để chứng minh bản thân mình. Ngoài ra em muốn thay đổi tên thì cũng không được nữa. Chả nhẽ là con gái rồi lại vẫn mang cái tên của con trai", Thư Kỳ nói.

Chính vì vậy, mong muốn lớn nhất hiện nay của Thư Kỳ là không những được xã hội mà cả pháp luật công nhận. Bị thiệt thòi vì những khiếm khuyết bẩm sinh về giới tính nhưng Thư Kỳ luôn sống lạc quan, yêu đời và bỏ ngoài tai những lời trêu đùa ác ý và thái độ kỳ thị của những người không thông cảm.

Người chuyển đổi giới tính sẽ được đăng ký hộ tịch mới?

Dự thảo Nghị định về xác định lại giới tính do Bộ Y tế trình Chính phủ cho phép người có khuyết tật bẩm sinh về giới tính hoặc giới tính chưa được định hình chính xác sẽ có cơ hội xác định lại đúng giới tính và đăng ký lại hộ tịch.

Việc xác định lại giới tính dựa trên nguyên tắc bảo đảm mỗi người được sống theo đúng giới tính của mình, những người có liên quan phải tự nguyện, khách quan, trung thực, chịu trách nhiệm trước pháp luật và giữ bí mật các thông tin liên quan đến người được xác định lại giới tính.

Dự thảo cũng nghiêm cấm: Chuyển đổi giới tính đối với người đã hoàn thiện về giới tính, xác định lại giới tính khi chưa được phép của Bộ Y tế hoặc Sở Y tế, tiết lộ thông tin về việc xác định lại giới tính của người khác hoặc phân biệt đối xử với người xác định lại giới tính.

Trường hợp xác định lại giới tính cho trẻ dưới 6 tuổi, cha mẹ hoặc người giám hộ phải có đơn đề nghị, trường hợp người từ 6 đến dưới 18 tuổi phải có chữ ký của cha mẹ hoặc người giám hộ. UBND cấp huyện có trách nhiệm giải quyết việc đăng ký hộ tịch cho người đã được xác định lại giới tính theo quy định pháp luật.

Cindy Thái Tài

Trường hợp đã xác định lại giới tính ở nước ngoài hoặc đã thực hiện ở Việt Nam trước ngày Nghị định có hiệu lực, nếu muốn đăng ký lại hộ tịch phải có giấy xác nhận của các cơ sở khám chữa bệnh có thẩm quyền nêu trên.

Dự thảo Nghị định cũng quy định rõ "tiêu chuẩn y tế xác định khuyết tật bẩm sinh về giới tính": Nữ lưỡng giới giả nam (Bộ phận sinh dục có âm vật phát triển như dương vật nhưng không sờ thấy tinh hoàn, siêu âm hoặc nội soi thấy có tử cung, buồng trứng, không thấy tinh hoàn; Nhiễm sắc thể giới tính là XX.); Nam lưỡng giới giả nữ (Bộ phận sinh dục có dương vật nhỏ, có thể sờ thấy tinh hoàn hoặc không, siêu âm hoặc nội soi thấy tinh hoàn, không có tử cung và buồng trứng; Nhiễm sắc thể giới tính là XY hoặc gen biệt hóa tinh hoàn dương tính hoặc kết hợp cả hai trường hợp trên); Lưỡng giới thật (Bộ phận sinh dục không xác định được là nam hay nữ. Tuyến sinh dục có cả tổ chức tinh hoàn, buồng trứng; Nhiễm sắc thể giới tính có thể là một trong các dạng XX/XY; XXX/XY; XX/XXXY hoặc các dạng nhiễm sắc thể khác được xác định là lưỡng giới thật).

Nếu dự thảo Nghị định về xác định lại giới được thông qua thì những người muốn chuyển đổi lại giới cũng không cần thiết phải sang tận Thái Lan để làm phẫu thuật. Theo nhiều bác sĩ, Việt Nam hoàn toàn có khả năng thực hiện việc chuyển đổi giới nhưng do luật pháp chưa quy định nên không thể thực hiện.

Theo dự thảo luật chuyển đổi giới, điều kiện đối với cơ sở khám bệnh, chữa bệnh được phép can thiệp y tế để xác định lại giới tính chỉ cần đáp ứng các điều kiện: Có đủ điều kiện về cơ sở vật chất, trang thiết bị, tổ chức và nhân sự theo quy định của Bộ trưởng Bộ Y tế; Được Bộ Y tế thẩm định và cho phép bằng văn bản đối với các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh trực thuộc Bộ Y tế; được sở y tế tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương thẩm định và cho phép bằng văn bản đối với các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh trực thuộc sở y tế và các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh của y tế ngành, y tế tư nhân thuộc địa bàn quản lý.

Mặc dù những điều kể trên vẫn đang còn là dự thảo nhưng những người bị khiếm khuyết về giới tính đã chuyển đổi giới tính hoặc đang nuôi ý định thay đổi giới tính hoàn toàn có quyền hy vọng về một tương lai tốt đẹp hơn. 

Theo Tuyết Nhung

TIN LIÊN QUAN:

Những người chuyển đổi giới tính được phép tự nhận giới tính Người chuyển đổi giới tính có được phép kết hôn? Người chuyển đổi giới tính phải được thừa nhận Việt Nam sẽ hợp pháp hóa chuyển đổi giới tính?